Cliëntgerichte psychotherapie en verandering

Clientgerichte psychotherapie en verandering

In het boek Pscyhotherapy and personality change beschrijft Rogers e.a. veranderingen bij cliënten tijdens en na het volgen van cliëntgerichte psychotherapie. Veranderingen werden gemeten in de toenadering van het (huidige) zelfbeeld tot het zelf-ideaal.  Onderzoek toonde aan dat aan het begin van therapie, het verschil tussen zelf- en ideaalbeeld groot is. Naarmate de therapie vordert, neemt het verschil af. Een conclusie was dat therapie leidt tot een verhoging van de zelfwaardering.

Of een verhoogde zelfwaardering ook leidt tot een grotere waardering van anderen konden de onder­zoekers niet aantonen. Wel stelden zij dat cliënten na afloop van de therapie minder neigen naar extreme opvattingen over zichzelf en anderen.

Cliënten met een autoritaire en etnocentrische persoonlijkheidskenmerken boekten in therapie minder vooruitgang dan cliënten met een meer accepterende en democratische instelling.

Cognitieve dissonantie

Leon Festinger (1919-1989) onderzocht cognitieve dissonantie.  Het gaat hier om twee of meer ideeën of overtuigingen, die iemand over een bepaald onderwerp heeft. Deze ideeën zijn met elkaar in conflict. Als iemand zich bewust wordt van het conflict, dan ervaart diegene een oncomfortabele staat van cognitieve dissonantie en is hij gemotiveerd om dat gevoel te verminderen. Een alternatief idee, ook al is het onjuist, kan ervoor zorgen dat dissonantie minder wordt, wanneer het ook door anderen aangenomen wordt.

Een van de meest bekende experimenten waar in cognitieve dissonantie onderzocht wordt, is het één dollar experiment. Deelnemers moeten eerst in één uur twee extreem saaie taken uitvoeren. Vervolgens wordt er aan de deelnemers gevraagd om de “volgende deelnemer” – die eigenlijk verbonden is met de onderzoekers kort volgens een script (waarin het werk als extreem interessant of leuk beschreven werd) te vertellen over wat zij tijdens de taak hadden moeten doen. Sommige proefpersonen kregen één dollar voor het uitvoeren van dit script, terwijl andere proefpersonen twintig dollar kregen.

Uiteindelijk moesten alle deelnemers hun oordeel over hoe zij dit vertellen aan de volgende proefpersoon hadden ervaren. De resultaten waren dat de deelnemers die alleen maar één dollar gekregen hadden, deze taak positiever beoordeelden dan diegenen die twintig dollar gekregen hadden. De reden was dat de deelnemers in de één-dollar-conditie signiicant meer cognitieve dissonantie ervoeren, omdat zij een valse positieve rapportage over de ervaring gegeven hebben, terwijl het eigenlijk een vervelende taak is voor zo weinig geld. De twintig-dollar deelnemers hadden meer geld gekregen, waardoor ze hun gedrag makkelijker konden rechtvaardigen zonder met een alternatieve verklaring te hoeven komen.

De één-dollar deelnemers moesten hun cognitieve dissonantie verminderen door hun echte mening over de ervaring aan te passen.

Vier soorten communicatie die bij een conflict achterwege moeten blijven.

De bekende Amerikaanse relatietherapeut John Gottman gebruikt de metafoor van de vier ruiters van de Apocalypse om aan te geven welke vier soorten communicatie achterwege moeten blijven als een paar wil dat hun conflicten niet escaleren. Deze vier zijn:

  • Kritiek geven (tijdens een conflict)
  • Defensief reageren
  • Minachten
  • Een muur optrekken

Oorspronkelijk komen de vier ruiters van de Apocalypse voor in het boek Openbaring in de bijbel. De een verovert, de ander brengt oorlog, weer een ander brengt voedseltekort en de laatste doodt door oorlog, honger en plagen.

Veel kunstenaars hebben zich laten inspireren door de vier ruiters van de Apocalypse en nu ook een psycholoog.

In de illustratie van Albrecht Dührer is te zien hoe het gewone volk door de ruiters vertrapt wordt.

Een therapeut moet volgens Gottman het paar waarschuwen wanneer een van deze vier ruiters voorbij komt. In ieder geval moet de therapeut het gesprek van het paar stoppen als er sprake is van directe beledigingen

 

Het tegengif voor Kritiek is: Vertellen wat je voelt (Ik-boodschappen, geen Jij-boodschappen en verwijten) over een bepaalde situatie en een positieve behoefte uitspreken waarin je je partner vraagt om iets voor je te doen . Bijv. Ik wil graag dat je me vraagt hoe mijn dag was.

Defensief reageren biedt een vorm van zelf-bescherming door te jammeren, het onschuldige slachtoffer te spelen of door het spelen van de vermoorde onschuld. Het tegengif hiervoor is verantwoording nemen voor in ieder geval een deel van het probleem.

Minachting is vaak een opmerking vanuit een superieure positie waar sarcasme, scheldwoorden, directe beledigingen of iets listig-s in zit: (zoals iemands spelling verbeteren als hij/zij boos is.  Minachting is dè grote voorspeller voor scheiding. Het tegengif voor minachting is de aanwezigheid van respect. De therapeut draagt bij aan een cultuur van waardering en bewondering voor elkaar.  Hij het helpt het paar op zoek te gaan naar daden van de ander die gewaardeerd en gerespecteerd kunnen worden.

Bij het optrekken van een muur onttrek je je emotioneel aan de interactie en luister je niet meer. Ondertussen slaat het hart meer dan 100 slagen per minuut. Het tegengif bestaat eruit dat men zichzelf zachter maakt en kalmeert en de fysieke opwinding vermindert zodat men emotioneel betrokken kan blijven. Ontspanning en meditatie helpt.

De opgewonden partner kan leren om zichzelf te kalmeren in het bijzijn van de andere partner. Het beste is nog als de ene partner de andere kan helpen bij de kalmering op momenten van emotionele overstroming, bij het verstijven of een muur optrekken.

Soms wil iemand weglopen, vluchten in deze situaties. Door als therapeut op deze momenten bij de gevoelens te blijven kan de cliënt leren om er mee om te gaan. Door bij de gevoelens te blijven kunnen de nuances van de gevoelens en wat het lichaam wil zeggen, tot uitdrukking gebracht worden. Zo kan de vlucht gekeerd worden.

Radiofragment zelfpijniging door ouderen.

Dit bericht verwijst naar een radiofragment wat je kunt beluisteren, Het betreft een geluidsfragment over achtergronden van zelfpijniging door ouderen. In een interview wordt duidelijk hoe verborgen dit kan zijn. Een nagel zetten in een muggenbeet om jeuk tegen te gaan,  is een vorm van zelfpijniging.

Ook maatschappelijk succesvolle dertig-plussers hebben last van gevoelens waarvoor zelf pijniging een uitweg lijkt te bieden. Door de pijniging neemt ook het isolement toe. Door in psychotherapie te gaan, wordt de cirkel doorbroken.

MP3 geluidsbestand van de NPO-Website. Duur 15 minuten. radiofragment

(Door op de link te klikken opent zich een nieuw venster).

Het interview heeft als doel een taboe over zelf pijniging  bij ouderen te doorbreken.

Pijniging kan verergeren in stelselmatige en hoogfrequente automutileren. Hiervoor is  psychiatrische hulp nodig. De praktijk biedt deze mogelijkheid niet.

Ontwikkeling van vriendschappen

Psychologen Altman en Taylor ontwikkelden in het begin van de jaren zeventig een belangrijke theorie over de groei van vriendschappen. Zij stellen dat wederzijdse openheid dé motor is van de ontwikkeling van relaties. Dit betekent dat wanneer vriendschappen zich ontwikkelen, de één open is tegen de ander en de ander open reageert.

Verder is het noodzakelijk dat de intimiteit van informatie die gedeeld wordt, op een gelijkwaardige manier toeneemt. Gelijkwaardigheid is essentieel.  We ervaren mensen die niet open reageren op onze intieme openheid als koud en afstandelijk. Daarnaast vinden we het niet passend als iemand in het eerste contact direct al intieme informatie met ons deelt.

Onderzoekers vonden strikte regels omtrent welke informatie in welk stadium van de vriendschap gedeeld mag worden. Op het overtreden van deze regels staan sancties zoals een negatief oordeel over de ander en soms sociale uitsluiting.

Mensen met een depressie zijn vaak te open over hun negatieve gevoelens. Een tegenreactie is te vertellen hoe ze zich moeten gedragen en denken. Wanneer dit niet snel genoeg wordt opgevolgd, volgt sociale uitsluiting. De andere kant, niet open zijn zoals bij sociaal angstige mensen veel voorkomt, zorgt ook voor sociale uitsluiting. Niet open zijn wordt gezien als koud en afstandelijk en geeft de boodschap af dat de vriendschap niet verder ontwikkeld kan worden.

In psychotherapie speelt openheid een belangrijke rol. Open zijn over gebeurtenissen die je zelf hebt meegemaakt, leidt tot psychisch herstel.

Zie ook wikipedia: Social penetration theory

Een weg naar Rome.

Het spreekwoord zegt

Het spreekwoord zegt
Zoals een Romeins leger na een nederlaag
de terugtocht aanvaardde
zo is na elk verlies een terugtocht mogelijk.
Aanvaard die.

Aanvaard niet het verlies
maar de terugtocht die er op volgt
tot in de eigen verschansing
het harnas van het lichaam
tot waar je was
voor het verlorene volgde
en kies iets anders.
Een weg naar Rome.

Hagar Peeters, uit: Loper van licht (De Bezige Bij 2008)

Tien denkfouten die de mens somber maken.

Methode uit cognitieve psychotherapie.

In “The feeling good handbook” beschrijft de Amerikaanse psycholoog David D. Burns hoe het verstand het gevoel op een negatieve manier kan beïnvloeden. Volgens Burns valt elke irrationele en somber makende gedachte in één van de tien volgende categorieën:

  1. Alles-of-niets denken: je ziet de dingen te zwart-wit. Als je niet perfect presteert zie je jezelf als een totale mislukking.
  2. Overgeneralisatie: je ziet een enkele negatieve gebeurtenis als een oneindig patroon van mislukkingen.
  3. Mentaal filter: je concentreert je zoveel op één enkel negatief detail dat je totale blik op de realiteit zwart kleurt, als een druppel inkt die een glas water donker maakt.
  4. Diskwalificatie van het positieve: je verwerpt positieve ervaringen door te stellen dat ze om de een of andere reden “niet meetellen”.
  5. Voorbarige conclusies: je interpreteert bepaalde zaken negatief terwijl er geen feiten zijn om je conclusie te ondersteunen, door: a) Gedachten lezen: je concludeert dat iemand negatief op je reageert zonder te checken of het ook zo bedoeld is door diegene. b) Waarzeggen: je voorspelt dat bepaalde zaken slecht zullen verlopen, en je bent overtuigd van het idee dat je voorspelling een onweerlegbaar feit is.
  6. Uitvergroten of bagatelliseren: je vergroot het belang van zaken, zoals jouw fouten of iemand anders zijn successen. Of je maakt zaken overdreven klein, zoals je eigen kwaliteiten of iemand anders zijn minder sterke punten.
  7. Emotioneel redeneren: je neemt aan dat jouw negatieve emoties een afspiegeling zijn van de werkelijkheid. “ik voel het dus moet het waar zijn”.
  8. ‘Moet’-uitspraken: je probeert jezelf te motiveren door in termen van moeten te denken. Alsof jij pas iets kunt wanneer je eerst geslagen en gestraft wordt. Het regelrechte gevolg van ‘moeten’ is schuldgevoel. Als je jouw ‘moet’-uitspraken richt op de anderen voel je boosheid, frustratie en wrok.
  9. Hokjesdenken: dit is een extreme vorm van overgeneralisatie. In plaats van je eventuele fout te beschrijven, duw jij je jezelf in een hokje: ‘ ik ben een loser’. En als iemand anders zijn gedrag niet bevalt, duw je die persoon in een hokje: ‘Hij is een godvergeten hufter.’ Dit soort uitlatingen gaat steevast gepaard met zeer gekleurde en emotioneel beladen taal.
  10. Personalisatie: je ziet jezelf als de oorzaak van een negatieve gebeurtenis waar jij feitelijk niet verantwoordelijk voor was.

Uit ‘Pil’, boek van Mike Boddé: “Het overzicht bezorgt me tijdelijk een opgelucht gevoel wanneer ik zie hoe alle irrationele gedachten zo eventjes in kaart worden gebracht. Het geeft mij even het gevoel grip te hebben op de situatie. (….)  Nou is het idee van de lijst met denkfouten dat je, zelf in staat stelt om in te grijpen in gedachtepatronen. Dit kun je door te leren welke fouten je maakt en door te zien wat je er tegenover moet stellen aan ‘reële’ gedachten. (…) Werkte dat ook voor mij? Het antwoord is een helder en ondubbelzinnig ‘neen’. Nu ik weer ‘gezond’ ben, helpt het mij wel.

Miké Boddé beschrijft in zijn boek “Pil” het verloop van depressie en zijn zoektocht om er van af te komen. Wellicht komt het niet werken van cognitieve therapie mede door het ontbreken van een toegankelijk gevoelsleven. Deze toegang is nodig voor motivatie. Door het tekort niet te kunnen ervaren, valt tevens de motivatie weg om te veranderen en zit Boddé gevangen in niet gevoelde oplossingen, een lijstje.

Psychotherapie Amsterdam

Doctor Faustus

In het onderstaande fragment uit Doctor Faustus is de musicus en componist Adrian Leverkühn in gesprek met de duivel. Leverkühn zal zijn Apocalyptisch Oratorium als het meesterwerk van een virtuoos proberen te voltooien, maar de prijs die hij voor zijn virtuositeit betaald is hoog. De duivel die hem bijstaat, eist dat Leverkühn afziet van iedere aanspraak op liefde en liefhebben. Psychologie, waar inlevingsvermogen en mededogen deel van uitmaken, wordt sowieso door de duivel verworpen.

-‘Psychologie – God erbarme, heb je daar nog steeds wat mee? Dat is slechte, burgerlijke negentiende eeuw! De epoque is haar spuwzat, weldra zal zij op haar werken als de rode lap op de stier, en hij die het leven met psychologie dwarsboomt kan gewoon een klap op zijn test verwachten. Wij gaan een tijdperk binnen, mijn beste, dat niet door psychologie getreiterd wenst te worden…. Dit terzijde. Mijn beding was duidelijk en eerlijk, ingegeven door de legitieme ijverzucht van de hel. Liefde is verboden in zoverre zij verwarmt. Je leven zal koud zijn – daarom mag je van geen mens houden.’

Doctor Faustus is een roman van de Duitse schrijver Thomas Mann, gepubliceerd in 1947.

Psychotherapie Amsterdam